przedszkola
szkoły podstawowe
gimnazja
szkoły ponadgimnazjalne
szkoły policealne
szkoły wyższe
studia podyplomowe
kursy i szkolenia
szkoły językowe
instytuty językowe
korepetycje
nauka i praca za granicą

Przywrócić harmonię

Z Grzegorzem Nieścierem - nauczycielem jogi rozmawia Dominika Dromlewska.

Dominika Dromlewska: Ostatnio możemy w Polsce zaobserwować modę na jogę. Coraz więcej osób ćwiczy. Z drugiej strony, przez niektórych traktowana jest z nieufnością. Kojarzy się często z obcym dla kultury i tradycji chrześcijańskiej systemem religijnym.

Grzegorz Nieścier: Rzeczywiście wokół jogi narosło wiele nieporozumień. W Indiach - ojczyźnie jogi większość ludzi wyznaje hinduizm. W mniejszościach żyją tam muzułmanie, buddyści i chrześcijanie. W jodze nie ma jednak nakazu wyznawania jakiejś określonej religii. Zakłada się istnienie Boga jako pewnej przyczyny, dzięki której świat nie istnieje w sposób przypadkowy czy bezsensowny. I tyle.

W jakim celu ludzie ćwiczą jogę?
Istnieją różne sposoby samorealizacji. Mogą to być praktyki religijne, zdobywanie wiedzy intelektualnej, codzienna aktywność, na przykład praca, którą wykonujemy z oddaniem albo taka praktyka, w której uczestniczy ciało i umysł. Może to być joga.

To kojarzy się z typowo wschodnim postrzeganiem człowieka jako całości: ciało - umysł.
Tak, ale w kulturze zachodniej ten aspekt także istniał. Platon nie był niesprawnym starcem siedzącym na kamieniu i snującym filozoficzne wywody. Był człowiekiem mocnym, stabilnym, pełnym sił witalnych, który ćwiczył także swoje ciało, a nie tylko umysł.

To znaczy, że joga nie jest tylko jedną z metod pracy z ciałem?
Należy sięgnąć po klasyczną, podręcznikową definicję jogi. Jest to bardzo stary, bo funkcjonujący od kilku tysięcy lat system filozoficzny. Na początku przekazywany ustnie z nauczyciela na ucznia. Nauki zaczęto spisywać dopiero kilkaset lat przed Chrystusem. Istniały nawet specjalne metody zapamiętywania bardzo długich tekstów. W jednym z nich - traktacie Patandżalego możemy przeczytać, że "Joga to powstrzymywanie poruszeń umysłu".

I nie ma w tej definicji nawet słowa na temat pracy z ciałem? Przecież joga, a zasadzie Hatha Joga to wykonywanie pewnych pozycji - asan.
Patandżali podaje najbardziej zwięzłą definicję. Zapytajmy: czym jest umysł? Czy istnieje sam dla siebie? Po co powstrzymywać jego poruszenia? Może nie ma sensu tego robić? Poruszenia umysłu to niepokój, wewnętrzne rozedrganie. Robimy chaotycznie raz to, zaraz coś innego. Nie wiemy, czego się chwycić, w czym znaleźć oparcie.

Zdaje się, że jest to niezależne od czasów, w których żyjemy?
To cały czas jest ten sam umysł. Człowiek może posiada większą wiedzę, jest lepiej wykształcony, ale nadal doświadcza wewnętrznego bałaganu.

Jak możemy sobie pomóc?
Są różne sposoby. Możemy zacząć od metod, które podsuwa nam psychologia. Możemy także pracować ze swoim ciałem. I nie musi to być koniecznie Hatha Joga, czyli wykonywanie asan. Może to być Tai Chi, Technika Aleksandra czy inne formy ruchu. Powinniśmy sprawdzić, która z nich najbardziej nam odpowiada.

Wróćmy do traktatu Patandżalego. Co powinniśmy robić, aby zachować wewnętrzny spokój i zdrowie?
W traktacie znajdziemy konkretne wskazówki, które pomogą nam to osiągnąć. Na początku autor wymienia zasady moralne, np. niekrzywdzenie (siebie i innych), mówienie prawdy, nieprzywiązywanie się, których przestrzeganie ma zapewnić człowiekowi wewnętrzną stabilność. Zasady te są uniwersalne i znajdziemy je w niemal każdym systemie religijnym. Przestrzeganie ich daje nam pewne oparcie i zapewnia wewnętrzny spokój.. Następnie wymienione są asany, które pomagają utrzymać zdrowe ciało. Jeśli ciało jest słabe, to można powiedzieć, zaprasza do siebie choroby.

Już od momentu narodzin, a nawet wcześniej, kiedy dziecko jest jeszcze w łonie matki pojawiają się między ludźmi różnice. Jedni rodzą się zdrowi i silni, inni łatwiej zapadają na różne choroby.
To prawda, ale niezależnie od tego, jacy się urodziliśmy, możemy wzmacniać nasze ciała, i odwrotnie - czynić je słabszymi. Niektórzy bardzo sobie szkodzą poprzez niezdrowy tryb życia, wewnętrzne rozchwianie. Marnotrawią potencjał, z którym przyszli na świat.

Hatha Joga może temu przeciwdziałać. W jaki sposób?
Mówimy o Hatha Jodze, czyli wykonywaniu asan, ale pamiętajmy, że joga jest jedna. Joga to przywracanie harmonii. Nazwa pochodzi od słowa, które pierwotnie oznaczało "nakładanie jarzma na woły", czyli powstrzymywanie albo łączenie czegoś lub przywracanie równowagi. Joga to także wyrównywanie tego, co jest do wyrównania. Znaczeń jest mnóstwo.
Hatha to "zdecydowany wysiłek" albo ha - słońce i tha - księżyc, czyli dwie różne natury, dwa bieguny, jak światło i ciemność czy plus i minus. Zdawałoby się, że sprzeczne, ale istnieją razem i dopiero wspólnie tworzą całość. Nie byłoby dnia, gdyby nie było nocy itd.

Odnieśmy teraz tę zasadę do funkcjonowania naszego organizmu. Mówimy: silny, wytrzymały, a jednocześnie ...
... miękki i elastyczny. Dopiero takie połączenie daje zdrowie, siłę i długowieczność.

Joga jako sposób na długie życie?
Nie każdy, kto ćwiczy jogę musi żyć długo, ale na pewno żyje lepiej, pełniej.

Czyli jakość, a nie ilość przeżytych lat? Ta tendencja staje się coraz bardziej popularna także we współczesnej medycynie. Oczywiście ciągle dąży się do przedłużania ludzkiego życia, ale coraz większy nacisk kładzie się na to "jak" a nie tylko "ile". To pozytywne zjawisko.
Myślę, że jest ono związane z rozwojem cywilizacji. Potrafimy leczyć większość chorób, materialny poziom naszego życia jest coraz wyższy - oczywiście w krajach rozwiniętych. Zwracamy zatem uwagę na poprawę jakości naszego życia.
W ojczyźnie jogi - Indiach, panuje bieda i tam ludzie często nie myślą o jodze. Większość z nich stara się po prostu przetrwać kolejny dzień. Iyengar - współcześnie żyjący indyjski mistrz i nauczyciel jogi pochodził z bardzo biednej rodziny. Kiedy miał około dwudziestu lat, w domu dosłownie nie było co włożyć do garnka. To były czasy, kiedy mało kto praktykował jogę. Iyengar ma teraz 85 lat i cieszy się doskonałym zdrowiem. Ciągle prowadzi aktywne życie: ćwiczy jogę i naucza innych.

Taki efekt dzięki ćwiczeniu ciała w odpowiednich pozycjach? Co właściwie daje nam wykonywanie asan?
W zasadzie wszystkie asany działają na nasz kręgosłup. Pośrednio także na układ nerwowy. Na przykład w pozycjach odwróconych - jak świeca czy stanie na głowie, następuje lepsze dokrwienie, a więc i dotlenienie mózgu. Odciążone zostają także narządy w jamie brzusznej, choćby jelita, które zwykle są przygniatane przez położone wyżej wątrobę czy żołądek. W innych pozycjach np. pozycji psa z głową w dół, kręgosłup jest odciążony i wydłuża się.

W ciągu naszego życia zbieramy doświadczenia, które w różny sposób "odkładają się" w naszych ciałach. Mogą to być napięcia mięśni, z którymi żyjemy od lat i jesteśmy tak do nich przyzwyczajeni, że nawet nie uważamy ich za coś, co nam szkodzi. Czy joga może pomóc nam pozbyć się tych niekorzystnych nawyków?
Przyzwyczajenie to druga natura człowieka. Jako niemowlęta potrafiliśmy swobodnie wziąć do buzi palec nogi. Nasze ciało było miękkie i elastyczne. Potem, gdy mieliśmy 6-7 lat, poszliśmy do szkoły. Przyzwyczajaliśmy się do siedzenia w niewygodnych ławkach, niemalże bez ruchu po kilka godzin dziennie.

Nasze ciała to zapamiętały. To są doświadczenia, które działają na nas fizycznie, bezpośrednio. Ale są też doświadczenia wpływające na ciało poprzez psychikę, na przykład stres.
Stres powoduje napięcie i usztywnienie mięśni.,Jest rodzajem obrony. Obrazowo można to przedstawić w ten sposób: kiedy nie chcemy być podatni na zranienia zakładamy zbroję. Jeśli ktoś nas zaatakuje mieczem, to ta zbroja nas ochroni, ale chodzić w niej na co dzień jest już ciężko i niewygodnie.

I nie można swobodnie oddychać?
Swobodne oddychanie jest niezwykle ważne. Po zasadach moralnych i asanach kolejna w traktacie Patandżalago wymieniona jest pranajama, czyli praca z oddechem. Wykonując asany już uczymy się pranajamy - otwieramy klatkę piersiową, rozluźniamy brzuch, rozciągamy tułów i zaczynamy z większą swobodą oddychać.

Zauważyłam, że taki a nie inny oddech jest kwestią naszych nawyków.
Nawykowo napinamy pewne grupy mięśni czy przyjmujemy określoną postawę ciała, także oddychamy nawykowo. Ale najpierw powinniśmy przygotować ciało do tego, aby oddech swobodnie przez nie przepływał. Nie możemy zacząć praktykować jogi od pranajamy. Musimy zacząć od asan. To bardzo ważne.

W wielu kulturach oddech oznacza życiodajną energię. I nie chodzi tylko o to, że zatrzymując oddech po prostu udusimy się.
Oddech jest także związany z naszym umysłem. Każdy odczuwa to na co dzień. Kiedy jesteśmy zdenerwowani, nasz oddech jest niestabilny. Zmienia się, kiedy śmiejemy się czy przeżywamy depresję. To powiązanie oddechu i doświadczanych emocji jest wykorzystywane przez aktorów: żeby podczas pracy wejść mocniej w określony stan, oddychają w taki a nie inny sposób.

Niemowlęta i małe dzieci siedzą, poruszają się i oddychają z naturalną swobodą, bez wysiłku. Czy joga jest sposobem na powrót do tego stanu?
Praktykując jogę nie uczymy się niczego nowego, a jedynie przypominamy sobie to, co kiedyś było dla nas zupełnie naturalne.
Yehudi Menuhin mając trzydzieści kilka lat miał poważne problemy z barkiem, które uniemożliwiały mu grę na skrzypcach. Kiedy zaczął ćwiczyć jogę, problemy ustąpiły. Potem grał i dyrygował do późnych lat swego życia. Powiedział, że: "Joga przywraca pierwotne poczucie symetrii i miary".

Mówimy, że oddychamy klatką piersiową albo przeponą.
Tak, jest to pewien schemat. Jednak dokładnie obserwując ludzi i to, jak oddychają, możemy wyróżnić oddech dolny - brzuch podnosi się i opada, środkowy - w okolicy dolnych żeber i górny, kiedy unosi się głównie klatka piersiowa, a brzuch nie uczestniczy w ogóle w oddychaniu. Jednak mało jest osób oddychających w ten trzeci sposób.
W jodze dążymy do pełnego oddychania, a do tego potrzebna jest przestrzeń. Dlatego raz jeszcze podkreślę, że zanim zaczniemy uczyć się pranajamy, musimy przez co najmniej kilka miesięcy wykonywać asany. Inaczej możemy sobie nawet zaszkodzić. Nie zmienimy w jednej chwili naszych nawyków.

To chyba nasz problem. Nasz, czyli ludzi kultury zachodniej. Jesteśmy nastawieni na szybki efekt. Jesteśmy niecierpliwi, a pan mówi o uważnym obserwowaniu siebie.
Żądza natychmiastowego efektu. Połkniesz tabletkę i problem z głowy. Ale tabletka zwykle gasi objawy, przyczyny nadal pozostają. Żeby dotrzeć do przyczyny, trzeba się zatrzymać. To wymaga czasu i uwagi.
Kiedy byłem w Indiach i uczyłem się jogi, nauczyciel powiedział do grupy ćwiczących z Zachodu: "Jesteście maniakami rozciągania", a do Hindusów: "A wy jesteście leniwi". Potrzebna jest równowaga. Także podczas prowadzenia zajęć zaleca się, aby połowa czasu przeznaczona była na aktywne pozycje, a połowa na asany pasywne.

Zdarza się, że osoby, które ćwiczą jogę potrzebują mniej snu niż w okresie, kiedy nie ćwiczyły.
To prawda. Joga jest aktywnością, która nie wyczerpuje. Są pozycje, podczas których następuje taki proces regeneracji jak w czasie snu. Jeśli ktoś prawidłowo ćwiczy, rzeczywiście potrzebuje mniej snu. Jego energia wraca podczas aktywności - wtedy, gdy ćwiczy.

Na co należy zwrócić uwagę podczas wykonywania pozycji?
Asana powinna być przede wszystkim stabilna i w miarę wygodna. Jedno z drugim jest związane. Jeśli np. stoimy na jednej nodze, ale stoimy stabilnie, to już odczuwamy pewien komfort. Nie starajmy się robić asany dłużej czy intensywniej, raczej należy zwrócić uwagę na wyrównywanie asymetrii. Asymetria nie odnosi się tylko do prawej i lewej strony ciała, tego, że na przykład lewa strona jest sztywniejsza od prawej i należy ją intensywniej rozciągać.

A inne?
Asymetria góra ? dół. Wiele kobiet ma w miarę sprawne nogi i dolną część tułowia, a bardzo słabe barki i ramiona. To prowadzi do problemów z piersiowym odcinkiem kręgosłupa.
Należy także zwrócić uwagę na zewnętrzną i wewnętrzną asymetrię ciała. Ładnie wyrzeźbione mięśnie to nie wszystko. Zaniedbane narządy wewnętrzne nie zapewnią nam zdrowia i długiego życia. Ludzie umierają z powodu chorego serca, wątroby, żołądka, nerek itd. Ciągle jednak należy pamiętać o zachowaniu równowagi. Jeśli jakiś mięsień jest zbyt słaby może powstać ucisk na nerw w okolicy kręgosłupa, co w efekcie źle wpływa na narządy wewnętrzne. Dla przykładu: słabe mięśnie w okolicy piersiowego odcinka kręgosłupa powodują garbienie się. Klatka piersiowa zapada się, płuca i przepona uciskają na serce, które gorzej pracuje.

Na rynku wydawniczym jest duży wybór książek o jodze. Czy możemy samodzielnie ćwiczyć w domu? Czy to bezpieczne?
Książka ma ograniczoną objętość. Możemy ją traktować tylko jako tzw. ABC jogi. Problem w tym, że osoba ćwicząca nie widzi sama siebie, nie ma możliwości zauważenia nieprawidłowości. Pozycje są wtedy niewygodne i szybko z nich rezygnujemy. Nauczyciel z racji swego doświadczenia dostrzega ograniczenia danej osoby. Potrafi pomóc jej podpowiadając odpowiednie ułatwienia, na przykład: ta pozycja będzie łatwiejsza do wykonania przy ścianie.
Polecam praktykę w domu, ale wtedy, gdy już ćwiczyliśmy pod okiem nauczyciela.

Na co powinniśmy zwrócić uwagę szukając nauczyciela?
W Polsce najbardziej popularna jest metoda Iyengara, który wykształcił wielu nauczycieli. Stworzył także system certyfikatów potwierdzających umiejętności nauczyciela. Certyfikaty przyznawane są przez Stowarzyszenie Jogi Iyengara. Ale istotne jest też, ile czasu dana osoba praktykuje jogę, kto był jej nauczycielem, jak długo prowadzi zajęcia (ucząc innych, sami się uczymy), a także czy uczestniczy w kursach doskonalących dla nauczycieli.

Czy ćwiczenie jogi może być szkodliwe?
Joga jest pewnym narzędziem i wszystko zależy od tego, w jaki sposób go użyjemy. Posługując się nożem możemy ukroić sobie chleb, ale możemy także się skaleczyć. Prawidłowo wykonywane asany na pewno nikomu nie zaszkodzą, a wręcz przeciwnie.

Mówiliśmy wcześniej o wyrównywaniu asymetrii. W przypadku niektórych osób trudno to sobie wyobrazić. Operowana noga, niedowład czy porażenie jakiejś części ciała zdaje się być przeszkodą w ćwiczeniu jogi.
W tej sytuacji nie jest wskazane ćwiczenie w grupie. Osoby po przebytych operacjach, urazach czy niepełnosprawne potrzebują indywidualnego doboru zestawu ćwiczeń i pomocy przy ich wykonywaniu.

Oznacza to, że osoba niepełnosprawna może praktykować jogę, choć nie będzie w stanie wykonać wszystkich asan?
Powróćmy znowu do przywracania harmonii. Robimy to, co nam pomaga i daje zdrowie, rezygnujemy z tego, co może nam zaszkodzić - to właśnie jest joga.

Zatem bez względu na to czy jesteśmy sprawni czy też mamy pewne ograniczenia, nie powinniśmy nadużywać swoich ciał.
Zdarza się, że próbujemy robić coś na siłę. Znam osoby, które uszkodziły sobie stawy kolanowe próbując za szybko zrobić lotos. Potem czuły się zniechęcone. Należy znaleźć granicę, właściwy punkt, w którym czynimy postępy a nie robimy sobie krzywdy. To dotyczy wszystkich.

Jakie ma Pan doświadczenia w pracy z osobami niepełnosprawnymi?
Kiedyś prowadziłem zajęcia z grupą ludzi chorych na stwardnienie rozsiane. Po pewnym czasie musiałem z tego zrezygnować, ponieważ większość z tych osób miała kłopoty z dotarciem na zajęcia. Problem dotyczył organizacji dojazdu a nie ćwiczenia jogi.
Obserwując jednak osoby niepełnosprawne, które ćwiczą regularnie dostrzegam pozytywne efekty. Podam przykład młodej dziewczyny, która ćwiczy jogę od trzech lat. Kiedy zaczynała, miała bardzo duże ograniczenia - nie mogła nawet pochylić się ze względu na problemy z ciśnieniem. Teraz jest w stanie zrobić nawet stanie na głowie. Mówi, że czuje się coraz lepiej. Nie spodziewała się także, że joga aż tak jej pomoże.

To rzeczywiście optymistyczne. W takim razie nasze ograniczenia, a każdy ma jakieś, nie powinny nas zniechęcać?
Pracuję od kilku lat z sześćdziesięcioletnim mężczyzną. Kiedy zaczynaliśmy miał dużą nadwagę, poważne problemy z kręgosłupem - wypadający dysk uciskał na zakończenia nerwowe. W efekcie drętwiała mu noga i nie był w stanie przejść nawet kilku metrów, nie mówiąc już o dolegliwościach bólowych. Był zdecydowany poddać się operacji kręgosłupa, wiedząc, że może nastąpić nawrót choroby. Przez pierwsze pół roku wydawało się, że nie czyni postępów. Mógł ćwiczyć tylko w pozycjach leżących i siedzących. Jednak wytrwałości mu nie brakowało. Po pewnym czasie wypracowaliśmy zestaw ćwiczeń, które były dla niego korzystne. Teraz ten człowiek nie odczuwa bólu , chodzi swobodnie, nawet jeździ na nartach.

Joga to nie tylko asany czy prawidłowe oddychanie. To także określone podejście do naszego ciała, do siebie i życia w ogóle. Możemy sobie pomóc jeszcze zanim zapiszemy się na zajęcia i zaczniemy ćwiczyć?
Powinniśmy być uważni, przyglądać się swoim nawykom. Jedne z nich są dla nas pożyteczne, inne szkodzą, ale musimy je najpierw zauważyć. Powinniśmy dbać o siebie: wysypiać się, jeść regularnie, używać różnych rzeczy z umiarem, unikać tych, które ewidentnie szkodzą. W praktyce: jeśli pracujemy przy komputerze, co jakiś czas zróbmy sobie przerwę. Starajmy się z dystansem traktować różne sytuacje życiowe, zwłaszcza niepowodzenia. Zachowujmy spokojny oddech, odpowiednią postawę ciała. Pozwólmy wracać naszemu organizmowi do naturalnej równowagi. To właśnie jest joga.

Dziękuję za rozmowę.


Od Redakcji: Grzegorz Nieścier od 12 lat praktykuje jogę. Od 9 lat uczy według metody B.K.S. Iyengara. Posiada dyplom "Intermediate Junior I". W 1997 roku spędził w Indiach 3 miesiące ucząc się Instytucie Iyengara. Uczestniczył w wielu kursach doskonalących prowadzonych przez doświadczonych nauczycieli z Polski i zagranicy jak Lois Steinberg z USA, Faeq Biria z Francji i Gabriela Giubillaro z Włoch.
Więcej informacji mogą Państwo uzyskać pod numerem tel. 0-693-332-297.


 Drukuj artykuł